zawaloczycy

 "...Лясніцтва было вярсты за тры ад мястэчка, у колішнім панскім фальварку...У фальварак вяла шырокая дарога ў бярозавых прысадах.Сярод густога вецця сям-там пракідалася пажоўклае лісце, а на шэрым жнеўніку блішчалі пасмы трапяткога павуціння. Дарога вывела на прасторны двор, абсаджаны стромкімі старымі елкамі, за імі стаяў колішні панскі дом. Стрэшку ганка падпіралі дзве белыя калоны з пааблузванаю фарбаю, клумбы пад вокнамі ўсыпалі ружовыя маргарыткі, а за домам у старым садзе згіналася вецце ад жоўтых і чырванабокіх яблыкаў...Мы ўвайшлі ў вялікі, амаль пусты пакой. На сцяне вісела ласіная галава з аплеценымі павуціннем рагамі, толькі паблісквалі шкляныя вочы. У доўгіх шафах стаялі тоўстыя кнігі з парудзелымі скуранымі карэньчыкамі, а каля сцяны - вялікае крэсла, пацягнутае выцертым зялёным аксамітам...Зарослы кустамі парэчак, агрэсту і маліны сад здаваўся бясконца вялікім...сцяжынкі зараслі травою і трыпутнікам, замшэла і пакрывілася альтанка, пад нагамі валяліся паданкі..."

 "...У такім мястэчку, як наша, людзі ведаюць адзін аднаго змалку, ведаюць, хто як жыве, у каго радасць, а ў каго гора. І самі ідуць, калі трэба дапамагчы, калі трэба выручыць з бяды, а то і проста паспачуваць. На пажар збягаецца ледзь не ўсё мястэчка: калі ўжо нельга патушыць, бароняць суседзяў, ратуюць скарб, стараюцца вынесці ўсё да апошняга зэдліка, заліваюць сцены, каб хоць падваліны ацалелі...
 ...Спрадвеку местачкоўцы грэлі чай толькі з рачное вады. Як бы далёка ад ракі ні жылі, у мяцеліцу ці ў асеннюю слату, па ваду на чай хадзілі толькі на рэчку. Гнутка гойдалася каромысла, а каб не расплёсквалася вада, у вёдры клалі тонкія дошчачкі, а летам сцяблінкі аеру..."

"...У мястэчку кожны год збіраліся вялікія кірмашы на Сёмуху і на Кузьму-Дзям'яна. На іх з'язджалася процьма народу: з-пад Чарнігава прывозілі ружовыя пернікі і доўгія мятныя цукеркі з кутасамі, прыязджалі ганчары з-пад Слуцка, невядома адкуль - прайдзісветы з марскімі свінкамі і папугаямі, што выцягвалі "шчасце". На кірмашы сыходзіліся сотні старцоў, сляпых і бязногіх, сівабародых лірнікаў з маленькімі мурзатымі павадырамі, убогія варажбіткі і знахаркі. У іх быў свой жаргон. добра засвоены местачкоўцамі. І мы валодалі ім з маленства. Мы не гаварылі "есці хлеб", а "троіць сумара", не "красці сала", а "клісаць крэса"...
...У нядзелю памост на базарнай плошчы запнулі з усіх бакоў стракатымі посцілкамі і пасточванымі прасцірадламі. Зранку з усіх дарог на гнядых, буланых, сівых у яблыкі стаенніках на базар з'язджалася засцянковая шляхта. Рыпелі колы, панура тупалі загнаныя ў рабоце даўгахвостыя і даўгагрывыя мужыцкія конікі ў вераўчаных аброцях. На вазах вішчалі парасяты, рохкалі ўвязаныя пастронкамі падсвінкі, выцягвалі доўгія шыі, гергеталі гусакі. На рынак везлі жыта і мёд, сушаныя сыры і яйкі, скруткі зрэб'я і трубкі беленага кужалю. Вазы ставілі радамі, выпрагалі коней. падвязавлі высока паднятыя аглоблі. На іх вешалі скруткі лыка, ракітавы кош. кавалак палатна, стракаты андарак, пашыты на продаж. лубяную каробку. тоўстыя кавалкі пажоўклага сала - уся рэклама на аглоблях.
 Местачковыя шаўцы чаплялі на руку звязаныя боты, зграбныя жаночыя чаравічкі з доўгімі халяўкамі на гузіках, кавалі насілі вялікія замкі для свірнаў, жалезныя путы, нажы, секачы і востра назубленыя сярпы. Краўцы трэслі бравэркамі, камізэлькамі і картовымі штанамі. Уздоўж крам на зямлі стаялі паліваныя гаршкі, гаршэчкі, гладышкі, глякі, "спарышы" з глінянаю ручкаю, каб насіць на поле ці на касавіцу абед. Дзядзькі пугаўём ляпалі па румяных баках гладышак, прыслухоўваліся да звону, жанкі далікатна стукалі костачкамі пальцаў, прыкладалі вуха да гаршэчкаў і глячкоў.
 Уся плошча гула, гаманіла, верашчала, рохкала, звінела паліванымі гаршкамі. Мужчыны чыркалі пасінелымі ад гарту косамі, прыслухоўваючыся да "голасу".
 Каля самага рынку за ясеневымі і ліпавымі прысадамі стаяла стромкая драўляная царква. Уздоўж цвінтара да самага ганка сядзелі на зямлі сівабародыя лірнікі, убогія гарбатыя бабулькі, сляпцы і бязногія калекі з мікалаеўскае вайны. Блямкалі званы, у паўзмроку адчыненых царкоўных дзвярэй мільгацелі свечкі, з кліраса даносіліся суладныя галасы пеўчых. На званіцы маўклівага касцёла толькі махалі крыламі і клекаталі буслы... А рынак гудзе, гамоніць, тупае, сустракаюцца сваты і кумы з далёкіх вёсак, маці і дачушкі, што пайшлі замуж у чужыя засценкі і сёлы, распытваюць і расказваюць навіны. Таргуюцца, адзін аднаму збіваюць цану, трымаючыся за крысо, б'юць па руках. калі старгаваліся. Хто купляе - ганіць тавар. хто прадае, аж захлынаецца, хвалячы яго..."
 

"...Стары, апякаючы пальцы, дакурыў цыгарку, папляваў на недакурак і загроб яго зямлёю.
  - Некалі яшчэ мой нябожчык дзед расказваў, што з-пад касцёла пад ракою аж да самага Гарадка, можа, яшчэ за царом Гарохам, пракапаны патайны ход. У сутарэннях стаяць жалезныя скрыні, поўныя золата і такіх каменняў, што ўпоцемках ад іх светла. Кажуць, паны і ксяндзы там хавалі вялікае багацце. А ў скляпеннях замуроўвалі сваіх ворагаў, на ланцуг саджалі няверных служак. Можа яшчэ хто жывы і енчыць начамі, а можа, душы няшчасных просяцца на волю...
 ...Кажуць, яшчэ ў тую, германскую вайну, Есіпавы хлопцы лазілі пад касцёл. Пазвязваліся вяроўкамі, спусціліся ў акенца, што пры самай зямлі, паляць свечку, а яе нехта тушыць. Трохі агледзелісяя - тры жалезныя дамавіны стаяць, чыркнулі запалкі і ледзь не ўмерлі. На адной века зашклёнае. а пад ім, як жывы, ляжыць сівы пан. Медалі блішчаць на зялёным мундзіры і "палеты" - на плячах. У кутку косці валяюцца. Нешта гудзе і вецер ходзіць..."

"...У нашым мястэчку было дзве ці тры каталіцкія сям'і, але спрадвеку стаяў касцёл, самы вялікі , прыгожы і багаты на ўсё наваколле.
 Па нядзелях і на фэсты сюды з'язджалася процьма засцянковай шляхты. Званілі ва ўсе званы, іграў арган, палалі свечкі, пахла воскам і ладанам. Мы часта бегалі паглядзець на шыкоўнае набажэнства, шнырылі і круціліся паміж шлехцюкоў і модных шляхцянак...
 ...ксяндзоў дом. Пусты, закураны, без вокнаў, стаяў  ён непадалёк ад стромкага белага касцёла з дзвюма званіцамі. Увесь касцёльны дзядзінец агінаў высокі земляны вал. У заброснелых сажалках крумкалі і кракталі зялёныя жабы, берагі зараслі аерам і чаротам, старыя дуплаватыя вербы паласкалі тонкае вецце ў густой зеленаватай вадзе і хіліліся тоўстым парэпаным голлем на крутыя схілы здзірванелага вала.
 Касцёльны двор зарос палыном, крапівою і дзікім хрэнам. Каля пустога дома разлапушыліся кусты бэзу. На высокай старой таполі з вясны да выраю клекаталі буслы, на званіцах вяліся галубы, а ноччу з піскам выляталі сухія трапятлівыя кажаны. Яблыневы сад дзічэў і сох, сцежкі густа зараслі рамонкам і трыпутнікам. Замкі і завалы на касцельных дзвярах парудзелі ад іржы. Часам у касцёл прыходзіў сівенькі арганіст. адмыкаў дзверы і паціху іграў нешта доўгае і журботнае.
 Ціхая паўнаводная Пціч падмывала адхоны касцельнага вала. Пасярод ракі ўздымаўся невялікі астравок, зарослы алешнікам і кустамі парэчак, ад яго цягнулася пясчаная каса і знікала ў цёмным віры."

 " ...От станции Осиповичи к ю.-з. отходит 40-вёрстная лесная железнодорожная ветвь до станции Старые Дороги, расположенной при Московско-Брестском шоссе и грузящей свыше 5 млн. пудов лесных грузов. Приблизительно на полпути эта ветвь пересекает р. Птичь и оставляет к юго-востоку вестах в 15-17, на этой реке, близ Московско-Брестского шоссе село Симоновичи и Заволочицы. Имение при последнем селе принадлежало прежде Якса - Быковским, а затем по женской линии перешло к инженеру ген. Жилинскому, известному осушителю Полесья. В имении есть красивый дом, резиденция владельцев с обширным садом и оранжереей, а также винокуренный завод и мельница. Некогда здесь была католическая часовня."

  Россия. Полное географическое описание нашего отечества. Настольная и дорожная книга для русских людей. Под ред. Семёнова.
  Том 9 . Верхнее Поднепровье и Белоруссия.
 Составили: В.П. Семёнов, М. В. Довнар - Запольский, Д. З. Шендрик, А. К. Кабанов, А. П. Сапунов.
                                                         С.-Петербург.
                                                                1905